Home > Ervaringen > In de media > Van MAN naar VROUW (of andersom)

Van MAN naar VROUW (of andersom)
Geboren in het verkeerde lichaam

De dochter van Cher, Chastity (41), heet sinds een paar weken Chaz en is na een serie geslachtsoperaties officieel een man geworden. Chaz: 'De beste beslissing die ik ooit heb genomen.' Kathlyn (18), de dochter van acteurskoppel Warren Beatty en Annette Bening, noemt zich tegenwoordig Stephen en wil ook officieel een man worden. Waar komt de drang om van geslacht te willen veranderen vandaan? PRiMO tekende twee indringende levensverhalen op.

Chaz Bono en zijn vriendin Jennifer Elia zijn al vier jaar samen. Jennifer: 'De operatie maakt nu fysiek mogelijk wat wij altijd hebben aangevoeld: dat wij een heteroseksuele relatie hebben.'

Transgender Rianne XXX (38) uit Alkmaar

'Op mijn 3e wist ik het al. Ik was geboren als meisje, maar voelde me tegelijk ook een jongen.' Rianne is een transgender, ze voelt zich zowel man als vrouw. 'Iedereen heeft dat als kind misschien in zekere mate, dat je als jongen ook meisjesdingen leuk vindt of als meisje jongensdingen doet als boompje klimmen. Maar ik had het veel sterker. Ik dacht echt dat ik later gewoon een man zou zijn.' Rianne heeft aanvankelijk wel geprobeerd een 'normaal' leven te leiden. 'Ik wist me met die gevoelens geen raad en besloot me aan te passen. Ik kreeg op mijn 18e verkering en ben een jaar later al getrouwd. Heel rationeel allemaal. Op mijn 32e had ik twee kinderen en voelde ik voor het eerst een heftige verliefdheid. Een verliefdheid die ik nog nooit voor mijn man had gevoeld. Ik werd namelijk verliefd op een vrouw...
Goed, dacht ik, dan ben ik zeker lesbisch. Mijn man stelde voor om het toch nog samen te proberen. Begrijpelijk van zijn kant, maar het had geen zin meer. Ik was echt voor het eerst in mijn leven straalverliefd. Op een vrouw. Op mijn 33e ben ik gescheiden en kreeg ik een relatie met mijn huidige vrouw. Een en ander viel op z'n plaats in mijn leven. Eindelijk begreep ik wie ik was. Mijn kinderen konden het best accepteren. Die zeiden: 'Mama houdt van een vrouw, dat is ook goed.' Ze waren alleen verdrietig over de scheiding.' Hoe voelt Rianne zich nu?
'Ik voel me 60 procent vrouw en 40 procent man, ik ben eindelijk wie ik ben. Een transgender, zowel man als vrouw. Ik ben eindelijk gelukkig.'

Worsteling
Als therapeut met een eigen praktijk (Vanebnaarvloed.nl) helpt Rianne Witte mannen en vrouwen die onder meer worstelen met hun seksuele identiteit. 'Je kunt al heel jong, vanaf je 3e, voelen dat je niet in het juiste lijf bent geboren. Vanaf je 7e kun je in principe al bij het VU medisch centrum in Amsterdam terecht en als de psychologen inzien dat je echt transgender (man/vrouw) of transseksueel bent, kun je vanaf je 12e puberteitsremmers slikken. Als jongen betekent dat onder meer dat je geen baardgroei krijgt en je adamsappel zich niet ontwikkelt. Als meisje betekent het dat je geen borstgroei krijgt en er meer als een jongen uit gaat zien. Wat dus beter overeenkomt met het gevoel wat je over jezelf hebt.' Ook op latere leeftijd kunnen mannen en vrouwen met hulp van de VU omschakelen naar het andere geslacht, maar dat is in de praktijk lang niet altijd even makkelijk. Rianne: 'Ik ken het geval van een kapitein van een schip die niet langer man wilde zijn, maar zich tot vrouw liet omvormen. Zij werd daarop meteen ontslagen, omdat haar gezag op het schip door die sekseverandering zou zijn verdwenen. Onzin, want zij was natuurlijk nog net zo bekwaam.'

Transseksueel, travestiet, transvrouw?

Transseksueel: heeft het gevoel in het 'verkeerde lichaam' te zijn geboren. Hij of zij gebruikt doorgaans hormonen en ondergaat eventueel operaties om zich meer man (of vrouw) te voelen. Een voormalige vrouw die man is geworden is een transman, een voormalige man die vrouw is geworden een transvrouw.
Transgender: iemand die zich zowel man als vrouw voelt. Leeft in de rol van het gewenste geslacht, maar doet dat zonder geslachtsveranderende operaties te ondergaan.
Travestiet: iemand die zich soms verkleedt als iemand van de andere sekse.

Transman Jochem (36) uit Utrecht

Hij werd geboren in het lichaam van een vrouw, maar voelde zich een man en heeft daarom meerdere geslachtsveranderende behandelingen ondergaan. Jochem Verdonk geeft zijn oude meisjesnaam liever niet prijs. 'Dat vind ik privé,' zegt hij beslist. Hij kijkt terug op zijn puberteit, toen hij nog een meisje leek. 'Op mijn 13e vond ik borsten al onzinnig. En op mijn 14e werd ik voor het eerst ongesteld. Dat ik dat de komende 30 tot 40 jaar zou moeten meemaken, zag ik helemaal niet zitten. Mijn eerste liefdeservaring was op mijn 18e met een jongen bij wie alles seksueel goed functioneerde. Ik merkte dat ik niet in het standaard man-vrouw-plaatje paste en dacht op m'n 18e dat ik misschien lesbisch was. Maar ik voelde me juist aangetrokken tot jongens. Dus lesbisch was ik niet. Ik wist als puber op een gegeven moment wel zeker: als ik nu een jongen was, zou ik homo zijn... Ik kreeg een relatie met een jongen en we zijn in totaal 8 jaar samen geweest. Het was een goede relatie, maar achteraf gezien ben ik als mens niet gelukkig geweest.' De ontevredenheid bleef. 'Op mijn 28e was ik voor de tweede keer overspannen. Er moest duidelijk iets gebeuren in mijn leven. Want op deze manier kon ik niet verder. Eigenlijk voelde ik me diep ongelukkig, maar ik wist niet wat er aan de hand was.' Een artikel in De Volkskrant over genderkinderen bracht helderheid. 'Hierin herkende ik mezelf, over hoe ik me diep van binnen voelde: als een man in een vrouwenlichaam. In het artikel werd de Stichting Transvisie genoemd. Daar ben ik gaan praten. Binnen een maand wist ik eindelijk wat er aan de hand was. Ik was geboren als vrouw, maar voelde me in iedere cel van mijn lichaam een man. Ik hoefde er geen eind aan te maken, ik kon verder. Wetenschappelijk is door professor Swaab van het Nederlands Herseninstituut overigens aangetoond dat er meetbaar verschil is in de grootte van een bepaalde hersenknobbel die de identiteitsbeleving van een man of een vrouw bepaalt. In het geval van transseksuelen en transgenders vinden ze een vrouwelijke hersenknobbel bij iemand die het lichaam heeft van een man of een mannelijke hersenknobbel bij iemand die het lichaam heeft van een vrouw. Als gevolg daarvan krijg je een man in een vrouwenlichaam en andersom.'

Jochem: 'Voor het eerst in mijn leven voelde ik me gelukkig'

Groen licht
Jochem werd doorgestuurd naar het genderteam van het VU medisch centrum in Amsterdam. Daar kreeg hij eerst gesprekken met een psycholoog. Na een half jaar kreeg hij groen licht om een behandeling met mannelijke hormonen te beginnen, om ook fysiek mannelijker te worden. 'Na twee weken ging mijn stem al omlaag. Ik was blij, maar kon haast niet geloven dat het zo snel ging. Toch werd mijn stem de weken erna nog lager. En de lichamelijke veranderingen bleven niet beperkt tot een lagere stem. Ik kreeg baardgroei, meer lichaamsbeharing en werd ook fysiek sterker. Geweldig! Na twee maanden waren er al mensen die op straat 'meneer' tegen me zeiden. In de zes tot acht maanden daarna gebeurde dat steeds vaker. Voor mijn gevoel werd ik eindelijk voor vol aangezien! Voor het eerst in mijn leven voelde ik me langdurig gelukkig.'
Vijf jaar geleden werden Jochems borsten verwijderd. 'Dat was fijn omdat ik dan die strakke body, om mijn borsten plat te drukken, niet meer hoefde te dragen.' Bij de tweede operatie werd ook de baarmoeder verwijderd. 'Persoonlijk was ik blij met deze operaties. Ik had helemaal niks met mijn vrouwelijke organen.' De operaties zijn overigens noodzakelijk om voor de rechter ook juridisch als man te kunnen worden aangemerkt. 'En dat is natuurlijk absurd omdat dat tegen de Rechten van de Mens indruist. Lichamelijke integriteit is iets waar de overheid niet aan mag komen. Maar om in mijn geval in Nederland mijn paspoort aan te kunnen laten passen, moest ik bewijzen dat ik geen kinderen meer kon krijgen.'

'Ik voelde me aangetrokken tot jongens, dus lesbisch was ik niet'

De tussenfase
De overgangsfase van vrouw naar man is niet makkelijk voor transseksuelen, doordat je uiterlijk twee à vijf jaar lang – afhankelijk van hoe snel het traject verloopt – niet overeenkomt met de gegevens in je paspoort.
Jochem: 'Ik heb er daarom bewust voor gekozen om in de twee jaar dat het heeft geduurd niet naar het buitenland te gaan. Een bevriende transman heeft dat wél gedaan, hij ging op vakantie naar Marokko. Bij de douane hielden ze hem aan omdat in zijn paspoort stond dat hij vrouw was, maar ze natuurlijk een man voor zich zagen. Dat werd een heel gênante situatie, waarin hij zijn hele medische situatie uit moest leggen. Dat hij vroeger een vrouw was en nu een man aan het worden is. Uiteindelijk is het goed gekomen, maar het was een pijnlijke ervaring. Transseksuelen krijgen tijdens het proces wel een brief van het VU ziekenhuis mee, waarin staat dat ze in het proces van geslachtsverandering zitten. Maar zo'n brief is niet altijd voldoende. Bovendien begrijpt niet iedere douanier even goed Engels.'
En hoe zit het met het vervolg? Jochem: 'Een penis maken is moeilijk. Het is lastig iets te maken wat er niet is. Maar door de mannelijke hormonen gaat de clitoris groeien, daar wordt dan operatief een micro-penis van gemaakt. Waar je door de aanwezige zwellichamen ook echt een erectie mee kunt krijgen. Een andere mogelijkheid is dat ze een stuk huid van je onderarm gebruiken en daarmee een penis van gemiddelde grootte maken. Van de buitenste schaamlippen maken ze een balzak en ze verlengen het urinekanaal, zodat je er normaal mee kunt plassen.' Waarom overigens geen penistransplantatie? 'Dat is een heel zware operatie en je moet dan de rest van je leven immunoonderdrukkers slikken zodat het transplantaat, de penis, niet afgestoten wordt. Maar de risico's zijn groot, want door die onderdrukkers gaat je weerstand fors omlaag en loop je andere risico's. Artsen doen het daarom gewoon niet. Ze kiezen alleen voor transplantatie in levensbedreigende situaties.' Jochem vervolgt: 'Ik heb dit voorjaar trouwens nog een heupliposuctie laten doen om het vrouwelijke vet op mijn heupen weg te laten halen. Dat was een heel prijzige aangelegenheid die, in tegenstelling tot de vorige operaties, niet door de verzekering wordt vergoed. Maar ik ben dolblij dat ik het heb laten doen. Nu is mijn figuur veel rechter, zoals je bij een man verwacht.' Voelt hij zich op en top man? 'Ja, helemaal. Ik ben alleen niet zo lang – slechts 1,68 m – maar ach, ik ben niet de enige kleine man in Nederland. Ik ben tevreden zo.' En hoe zit het met een relatie? 'Ik heb een vaste vriend, toevallig ook een transman. Samen vormen wij tegenwoordig een gelukkig stel.'

Adressen

Transvisie Amsterdam, www.transvisie.nu, 020 5231100
Praktijk voor psychosociale hulpverlening Van Eb naar Vloed, www.vanebnaarvloed.nl
Stichting Transgendernetwerk, Amsterdam, www.transgendernetwerk.org, 020 5219000
Stichting Transman, www.transman.nl
Landelijke Kontaktgroep Travestie en Transseksualiteit, www.transgendernederland.nl

Weetjes

• Circa 1 op de 13.000 mannen en ongeveer 1 op de 29.000 vrouwen is transseksueel.
• Modemerk Givenchy zet in de najaarscampagne van 2010 een transseksueel model centraal, een stap in de richting van acceptatie van transgenders.
• Momenteel wordt het boek The Danish Girl verfilmd, over de man die in 1931 als eerste een geslachtsveranderende operatie onderging. De hoofdrol is voor Nicole Kidman.
• De eerste geslachtsveranderende operatie in Nederland vond plaats in Arnhem in 1959.
• Spaanse medici hebben middels MRI-scans bewezen dat de hersens van vrouw-naar-man transseksuelen meer lijken op mannenhersens dan op vrouwenhersens.
• In Thailand worden de meeste geslachtsveranderende operaties uitgevoerd. Veel transseksuelen wijken daarom uit naar Thailand.
• Het VU ziekenhuis in Amsterdam heeft een speciaal team voor genderidentiteitsstoornissen en geslachtsveranderende operaties. Het gaat om 2.000 cliënten en 100 operaties per jaar.
• In 2004 heeft het Internationaal Olympisch Comité besloten dat transseksuelen 4 jaar na hun operatie mee mogen doen aan sportcompetities.
• In 1993 verscheen schrijver Maarten 't Hart op het Boekenbal als Maartje 't Hart, dit was zijn coming out als travestiet.
• Nederland kent behoorlijk strenge toelatingseisen voor een geslachtsveranderende operatie. Zo moet iemand eerst een jaar lang in de rol van het gewenste geslacht leven.
• In Brazilië is een geslachtsveranderende operatie tegenwoordig gratis vanaf 21 jaar. Ongeveer 300 mensen per jaar veranderen er van geslacht.
• In Nederland worden de meeste kosten vergoed vanuit de basisverzekering.
• Nederland tekende als eerste Europese land een verdrag voor erkenning van transseksualiteit dat is opgesteld door juristen van de Europese Unie en de Raad van Europa. Ook Niet-Nederlanders die een jaar legaal in ons land verblijven mogen hun geslacht aan laten passen.
• Op de Amsterdam Canal Parade voer dit jaar voor het eerst een transgenderboot mee, genaamd Trans!Gender!Bender!Boot!

Bron: PRiMO, nr 33, augustus 2010. Tekst: Onno Lakeman.

Dit artikel is overgenomen met toestemming van Jochem, Rianne en Onno Lakeman.

Terug naar boven